Đại dịch “Cái chết Đen” khiến dân số Trung Quốc giảm đột ngột, nhà Nguyên sụp đổ?

[pizza]

Vào khoảng năm 1200, tổng dân số Trung Quốc vượt quá 120 triệu người. Nhưng đến cuộc điều tra dân số năm 1393, chỉ còn khoảng 65 triệu người sống sót. Một phần dân số thiệt mạng do nạn đói và tình trạng hỗn loạn trong giai đoạn chuyển tiếp từ nhà Nguyên sang nhà Minh, nhưng cũng có hàng triệu người chết vì đại dịch Cái chết Đen.

“Cái chết Đen” (Black Death) – một đại dịch thời Trung Cổ – thường được gắn liền với châu Âu. Vào thế kỷ XIV, căn bệnh này đã giết chết khoảng một phần ba dân số châu Âu. Tuy nhiên, trên thực tế, dịch bệnh này có nguồn gốc từ châu Á và cũng tàn phá nhiều khu vực tại châu Phi. Trong khoảng những năm 1330–1340, đã có nhiều ghi chép về sự xuất hiện của đại dịch này tại khắp các vùng châu Á.

Vào khoảng năm 1200, tổng dân số Trung Quốc vượt quá 120 triệu người. Nhưng đến cuộc điều tra dân số năm 1393, chỉ còn khoảng 65 triệu người sống sót. Một phần dân số thiệt mạng do nạn đói và tình trạng hỗn loạn trong giai đoạn chuyển tiếp từ nhà Nguyên sang nhà Minh, nhưng cũng có hàng triệu người chết vì đại dịch Cái chết Đen. Dịch bệnh này khởi nguồn từ phía đông của Con đường Tơ lụa, lan theo các đoàn thương nhân ở Trung Á, các trung tâm thương mại Trung Đông và những tuyến giao thương của người châu Á bị nhiễm bệnh.

Đại dịch “Cái chết Đen” từng khiến dân số thế giới sụt giảm nghiêm trọng.

Nhà văn Syria Ibn al-Wardi, người qua đời vì dịch bệnh năm 1348, từng ghi chép rằng đại dịch bắt nguồn từ “vùng đất tăm tối”, tức Trung Á. Từ đó, nó lan sang Trung Quốc, Ấn Độ, khu vực biển Caspi và “vùng đất của người Uzbek”, rồi tiếp tục đến Ba Tư và Địa Trung Hải. Chỉ vài năm sau khi xuất hiện tại Trung Quốc, thảm họa này đã tấn công Ba Tư, cho thấy Con đường Tơ lụa chính là tuyến đường thuận lợi cho việc lan truyền vi khuẩn chết người.

Năm 1344, Hãn quốc Kim Trướng (Golden Horde) quyết định tái chiếm thành phố cảng Kaffa ở Crimea – nơi trước đó do các thương nhân Ý từ Genoa kiểm soát. Theo yêu cầu của Janibeg, quân Mông Cổ đã tiến hành bao vây thành phố này, kéo dài đến năm 1347. Trong thời gian đó, quân tiếp viện từ phương Đông mang theo dịch bệnh đến doanh trại của quân Mông Cổ.

Một mục sư người Ý đã ghi lại sự việc: “Toàn bộ quân đội bị ảnh hưởng bởi một căn bệnh, mỗi ngày có hàng nghìn người chết”. Ông còn tố cáo rằng các chỉ huy Mông Cổ “ra lệnh đặt xác chết vào máy bắn đá và ném vào trong thành, hy vọng mùi hôi thối khủng khiếp sẽ giết chết tất cả mọi người bên trong”.

Khi dịch bệnh lan đến rìa phía tây của Trung Á và Trung Đông, các quan sát viên châu Âu tỏ ra quan tâm nhưng chưa quá lo lắng. Có ghi chép rằng: “Dân số Ấn Độ giảm sút; khắp vùng Tartar, Lưỡng Hà, Syria, Armenia đều đầy xác chết; người Kurd phải chạy vào vùng núi”. Tuy nhiên, chẳng bao lâu sau, họ không còn là người ngoài cuộc mà trở thành nạn nhân của một trong những đại dịch khủng khiếp nhất lịch sử.


Nhà Nguyên sụp đổ một phần nguyên nhân tới từ đại dịch “Cái chết Đen”?
Nhà sử học Morocco Ibn Khaldun, người có cha mẹ đều chết vì dịch bệnh, đã viết: “Nền văn minh ở cả phương Đông lẫn phương Tây đều bị tàn phá bởi đại dịch hủy diệt này, nó làm suy sụp các quốc gia và khiến dân số sụt giảm nghiêm trọng”. Ông cho rằng dịch bệnh đã nuốt chửng những thành tựu tốt đẹp của nền văn minh và khiến chúng biến mất, khi con người giảm đi thì văn minh cũng suy tàn theo.

Năm 1855, tại tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) bùng phát cái gọi là “đại dịch lần thứ ba”. Từ năm 1896 đến 1898, dịch bệnh tương tự cũng bùng phát tại Ấn Độ thuộc Anh, khiến khoảng 300.000 người thiệt mạng. Do mật độ dân số cao và tồn tại các ổ dịch tự nhiên (chuột và marmot), châu Á luôn đối mặt với nguy cơ bùng phát các đợt dịch hạch mới. May mắn là ngày nay, với việc sử dụng kháng sinh kịp thời, căn bệnh này có thể được chữa khỏi.

Tác động quan trọng nhất của Cái chết Đen đối với châu Á có lẽ là góp phần vào sự sụp đổ của Đế quốc Mông Cổ hùng mạnh. Đại dịch bùng phát ngay trong lòng đế quốc này và tàn phá dân cư của cả bốn hãn quốc. Tổn thất dân số nghiêm trọng cùng nỗi kinh hoàng do dịch bệnh gây ra đã khiến triều Nguyên ở Trung Quốc rơi vào tình trạng bất ổn. Tại Trung Đông, các nhà cai trị Mông Cổ của Ilkhanate, cùng sáu người con trai của ông, cũng đều chết vì căn bệnh này.

Vietbf @ Sưu tầm