USA Những lỗ thủng miễn dịch ở Mỹ: miễn trừ vaccine tăng vọt, sởi bùng phát – FDA cũng vừa gỡ cảnh báo ‘ý nghĩ tự tử’ khỏi thuốc gi

[Gibbs]

Nước Mỹ đang chứng kiến một nghịch lý lạnh người: trên giấy tờ, đa số phụ huynh vẫn chọn tiêm chủng cho con, nhưng ngoài thực địa, những “túi” nhỏ không tiêm – rải rác theo từng quận, từng trường – lại đang phình to, đủ để mồi lửa cho các bệnh tưởng đã lùi vào quá khứ, như sởi.

Miễn trừ vaccine tăng đều, nhưng “điểm nóng” mới là điều đáng sợ
Một nghiên cứu mới công bố trên JAMA cho thấy tỉ lệ miễn trừ vaccine vì lý do phi y tế (niềm tin cá nhân/tôn giáo) ở cấp quận đã tăng rõ rệt trong hơn một thập niên qua. Từ mức trung vị 0,6% (giai đoạn 2010–2011), con số này đã lên 3,1% vào 2023–2024; trong khi miễn trừ vì lý do y khoa gần như ổn định.

Điều đáng chú ý không chỉ là “tăng”, mà là “tăng nhanh sau đại dịch”: tốc độ tăng trung vị mỗi năm của miễn trừ phi y tế giai đoạn 2010–2020 là 0,11 điểm phần trăm, nhưng giai đoạn 2021–2024 vọt lên 0,52 điểm phần trăm. Hơn một nửa số quận có dữ liệu đầy đủ ghi nhận mức tăng trên 1%, và khoảng 5,3% số quận tăng trên 5% – nghe có vẻ nhỏ, nhưng trong dịch tễ, chỉ một mảng nhỏ “hở giáp” cũng đủ kéo cả cộng đồng vào rủi ro.

Ở tầm quốc gia, CDC cũng ghi nhận năm học 2024–2025 có 3,6% trẻ mẫu giáo được miễn ít nhất một loại vaccine bắt buộc – tức vẫn hơn 96% đã tiêm, nhưng số “điểm hở” đã lên tới khoảng 138.000 trẻ. Đáng nói hơn, những điểm hở này không phân bổ đều: chúng tập trung thành từng cụm, và cụm nào đủ rộng thì ổ dịch sẽ tìm đến như nước tràn qua chỗ thấp.

Vì sao phụ huynh xin miễn? Niềm tin, hạn chót… và “bão thông tin”
Một khảo sát của CDC (mùa hè 2024) cho thấy đa số phụ huynh vẫn ủng hộ yêu cầu tiêm chủng khi đi học. Nhưng với nhóm xin miễn, lý do hay gặp nhất lại là phản đối theo kiểu “triết lý/cá nhân” – và một phần không nhỏ đến từ chuyện… không kịp đáp ứng giấy tờ, hạn chót của trường.

Các bác sĩ nhi khoa thì nhấn mạnh: khoa học về vaccine không “đổi chiều” trong vài năm qua; thứ thay đổi dữ dội là bầu không khí chính trị, thông tin sai lệch và tâm lý ngờ vực kéo dài từ thời Covid. Vì thế, các hiệp hội chuyên môn tiếp tục kêu gọi hạn chế hoặc loại bỏ miễn trừ phi y tế đối với tiêm chủng bắt buộc ở trường học.

Bài học Spartanburg: chỉ vài “túi” không tiêm cũng đủ bùng dịch
South Carolina đang là ví dụ sống: ổ dịch sởi ở vùng Upstate, tâm điểm quanh Spartanburg County, đã tăng mạnh. Tính đến ngày 13/1/2026, bang ghi nhận 434 ca liên quan ổ dịch. Giới chức y tế cảnh báo có những trường học tỉ lệ tiêm chủng thấp đến mức “khó tin” – có nơi chỉ khoảng 20% – và đó là kiểu khe nứt mà virus sởi rất “thích” tìm tới.

Sởi không chờ bạn kịp nhận ra: người nhiễm có thể lây từ vài ngày trước khi phát ban, và virus còn có thể lơ lửng trong không khí đến khoảng 2 giờ sau khi người bệnh rời đi. Khi gặp một cộng đồng có nhiều người chưa miễn dịch, sởi “quét” rất nhanh, buộc các biện pháp cách ly, truy vết, đóng lớp… chạy theo sau.

Các chuyên gia nhắc lại một con số cứng như định luật: để chặn sởi hiệu quả, cộng đồng thường cần mức bao phủ tiêm chủng khoảng 95%. Riêng vaccine MMR, khi đủ 2 liều, hiệu quả bảo vệ được ghi nhận rất cao. Vấn đề nằm ở chỗ: trung bình toàn bang có thể “đẹp”, nhưng chỉ cần vài cụm trường học/nhà thờ/khu phố tụt sâu, ổ dịch vẫn nổ như thường.

Tin nhanh dược phẩm: FDA đề nghị gỡ cảnh báo “ý nghĩ tự tử” khỏi thuốc giảm cân GLP-1
Trong một diễn biến y tế khác, FDA đã yêu cầu các hãng dược loại bỏ cảnh báo trên nhãn về nguy cơ “ý nghĩ/hành vi tự tử” đối với một số thuốc giảm cân nhóm GLP-1 đang dùng rộng rãi, gồm Wegovy và Saxenda (Novo Nordisk) cùng Zepbound (Eli Lilly).

Theo FDA, phân tích bổ sung từ các thử nghiệm lâm sàng đối chứng giả dược không cho thấy bằng chứng liên hệ nhóm GLP-1 với nguy cơ tăng ý nghĩ/hành vi tự tử, cũng không ghi nhận tăng các tác dụng phụ tâm thần khác như lo âu hay trầm cảm so với giả dược. Đợt rà soát bao phủ 91 thử nghiệm với tổng 107.910 bệnh nhân. Động thái này có thể giúp “gỡ một đám mây an toàn” đang phủ lên nhóm thuốc vốn được nghiên cứu/ứng dụng cho nhiều chỉ định hơn ngoài giảm cân.